`Ijtimoiy tizimlarni modellashtirish va raqamli transformatsiya: ilmiy tajribalar, texnologiyalar va rivojlanish istiqbollari (MSBC–2026)` mavzusidagi 4-xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya

UZSEMCOR: SEMANTIK TAKOMILLASHTIRUVCHI PLATFORMA YARATISHNING NAZARIY ASOSLARI

Mualliflar

Nilufar Abduraxmonova


Annotatsiya
Mazkur maqolada AL-10325046633-sonli `UzSemCor: O`zbekcha yozma matnlarni SI orqali semantik takomillashtiruvchi platforma` mavzusidagi amaliy loyiha (2026-2027) doirasida amalga oshirilayotgan ishlarning nazariy asoslari bayon qilingan. O`zbek tilidagi ko`p ma`noli leksik birliklarni kontekst asosida semantik jihatdan belgilash, ularning ma`no variantlarini farqlash hamda korpus ma`lumotlarini avtomatik va ekspert nazorati ostida semantik annotatsiyalashga mo`ljallangan UzSemCor semantik takomillashtiruvchi platformasini yaratishning nazariy asoslari tadqiq etiladi. Tadqiqotning nazariy-metodologik bazasini semantik korpus, WordNet tipidagi leksik-semantik tarmoqlar, Word Sense Disambiguation (WSD semantika, kontekstual embeddinglar, morfologik va sintaktik annotatsiya hamda inson–mashina hamkorligidagi korpus annotatsiyasini yaratish borasidagi dastlabki yondashuvlar tashkil etishi borasidagi fikrlar tahlilga tortilgan.
Kalit soʻzlar:
UzSemCor, semantik annotatsiyalangan korpus, Word Sense Disambiguation, WordNet, NLP, Transformer.

Adabiyotlar roʻyxati
1. Agostini, A., Usmanov, T., Khamdamov, U., Abdurakhmonova, N., & Mamasaidov, M. (2021). UZWORDNET: A Lexical–Semantic Database for the Uzbek Language. Proceedings of the 11th Global Wordnet Conference, 8–19. DOI: 10.18653/v1/2021.gwc–1.2.
2. Akhundjanova, A., & Talamo, L. (2025). Universal Dependencies Treebank for Uzbek. Proceedings of the Third Workshop on Resources and Representations for Under–Resourced Languages and Domains (RESOURCEFUL–2025), 1–6.
3. Fellbaum, C. (Ed.). (1998). WordNet: An Electronic Lexical Database. Cambridge, MA: MIT Press.
4. Miller, G. A., Leacock, C., Tengi, R., & Bunker, R. T. (1993). A Semantic Concordance. Human Language Technology: Proceedings of a Workshop Held at Plainsboro, New Jersey.
5. Miller, G. A. (1995). WordNet: A Lexical Database for English. Communications of the ACM, 38(11), 39–41.
6. McCarthy, D. (2009). Word Sense Disambiguation: An Overview. Language and Linguistics Compass, 3(2), 537–558. DOI: 10.1111/j.1749–818X.2009.00131.x.
7. Navigli, R. (2009). Word Sense Disambiguation: A Survey. ACM Computing Surveys, 41(2), Article 10, 1–69. DOI: 10.1145/1459352.1459355.
8. Matlatipov, S. G., & Aripov, M. (2026). UzUDT: Uzbek Universal Dependencies Treebank. Proceedings of the Fifteenth Language Resources and Evaluation Conference (LREC 2026), 11642–11649. DOI: 10.63317/2uedjqezjxn5.
9. Matlatipov, S. G., Aripov, M., Bobokandov, M., & Matlatipov, G. (2026). Annotated universal dependencies dataset for literary and educational Uzbek texts. Data in Brief, 66, 112857. DOI: 10.1016/j.dib.2026.112857.
10. Abdurakhmonova, N. (2021). Formal-Functional Models of The Uzbek Electron Corpus. ANGLISTICUM. Journal of the Association-Institute for English Language and American Studies, 10(8), 59-66.