Hozirgi kunda geografik axborot tizimlari (GAT) va masofadan zondlash texnologiyalarining jadal rivojlanishi sababli shaharsozlik, ekologiya, qurilish, transport infratuzilmasi va boshqa ko‘plab sohalarda geomorfometrik tahlillar tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Samarqand shahri O‘zbekistonning qadimiy va zamonaviy shaharlaridan biri sifatida o‘ziga xos relyef tuzilishiga ega bo‘lib, uning raqamli balandlik modeli asosida, o‘rganilishi katta ilmiy va amaliy ahamiyat kasb etadi. Raqamli balandlik modeli (DEM-Digital Elevation Model)- bu yer yuzasining uchta o‘lchovda matematik ifodasi bo‘lib, u SRTM (Shuttle Radar Topography Mission), ASTER GDEM, LiDAR va boshqa texnologiyalar yordamida olingan ma’lumotlari asosida tuziladi. DEM asosida qiyalik, yon bag‘ir yo‘nalishi, hillshade (soyali ko‘rinish), drenaj tarmoqlari, havza tahlili kabi geomorfometrik ko‘rsatkichlarni hisoblash imkoniyati mavjud.
27.05.2026 Ko`rish Yuklab olish
Mazkur maqolada traktor ostovining (shassining) turli turdagi tebranishlari — ayniqsa, ilgarilanma vertikal va boʻylama burchakli tebranishlarning operator organizmiga koʻrsatadigan ta’siri tahlil qilinadi. Ushbu tebranishlar operatorning ish unumdorligi, salomatligi va psixofiziologik holatiga sezilarli darajada ta’sir koʻrsatadi. Shuningdek, maqolada inson tanasining turli chastotadagi tebranishlarga reaktsiyasi, tebranishlarni sifatli va miqdoriy baholash usullari hamda traktorlar dizaynida ergonomik yondashuvlarning ahamiyati muhokama etiladi.
23.06.2025 Ko`rish Yuklab olish
Ushbu maqolada meva va sabzavotlarni qayta ishlash orqali tabiiy sharbat olish texnologiyasi yoritilgan. Asosiy e’tibor xom ashyoni tayyorlash, maydalash, presslash, filtratsiya, pasterizatsiya va qadoqlash bosqichlariga qaratilgan. Shuningdek, turli meva va sabzavotlar uchun individual texnologik yondashuvlar, oziqlanishdagi ahamiyati va mahsulot sifatini saqlab qolish usullari tahlil qilinadi. Maqola oziq-ovqat sanoatida samaradorlikni oshirish va ekologik toza mahsulotlar ishlab chiqarishni ta’minlashga xizmat qiladi.
12.06.2025 Ko`rish Yuklab olish
Ushbu maqolada Yong’oqdoshlar oilasi (Junglandaceae) vakillarining sistematikasi, tabiatda tarqalishi, tuzilishi, o’ziga xos xususiyatlari va sanoatdagi ahamiyati haqida ma’lumotlar keltirilgan.
12.06.2025 Ko`rish Yuklab olish
Ushbu maqolada anjir (Ficus carica L.) o‘simligining dorivorlik xususiyatlari, uning tarkibida mavjud bo‘lgan biologik faol moddalar va inson salomatligiga ijobiy ta’siri yoritilgan. Shuningdek, an’anaviy va zamonaviy tibbiyotda anjirning qo‘llanilishi, xalq tabobatida va farmatsevtika sanoatida undan tayyorlanadigan vositalar haqida ma’lumotlar keltirilgan. Anjir asosida ishlab chiqariladigan tabiiy preparatlar, oziq-ovqat qo‘shimchalari va kosmetik mahsulotlarning foydali jihatlari ham tahlil qilingan.
12.06.2025 Ko`rish Yuklab olish
Ushbu tadqiqot ishi orqali O’zbekiston florasida tarqalgan endemic turlarning taksonomik tarkibi faqat mavjud gerbariy namunalari asosida tuzildi. Quyida har bir turning sistematikasi, dastlabki tavsifi chop etilgan manbasi, o‘zbekcha nomi, uchrash balandlik mintaqasi, ekologiyasi, ahamiyati, davlatlar kesimida tarqalishi va O’zbekiston florasidan terilgan hamda TASH fondida saqlanayotgan gerbariy namunalari keltirilgan
10.06.2025 Ko`rish Yuklab olish
Surxondaryo viloyatining iqlimi va tuproq sharoiti o‘simliklar va qishloq xo‘jaligi faoliyati uchun muhim ahamiyatga ega. Surxondaryo viloyati Janubiy O‘zbekistonda joylashgan bo‘lib, uning iqlimi asosan subtropik va yarimcho‘l iqlimga ega. Viloyatning iqlimi juda issiq va quruq, yozda harorat yuqori darajaga chiqadi, qish esa nisbatan yumshoq va mo‘tadil kechadi. Yozda havo harorati ba’zida o‘n uch- o‘n besh darajaga yuqorilaydi, bu esa qishloq xo‘jaligi uchun o‘simliklarning tez o‘sishi uchun qulay sharoit yaratadi. Shu bilan birga, viloyatda yomg’ir miqdori past bo‘lib, ko‘p joylarda tabiiy suv manbalari cheklangan. Bu omil sug’orish tizimlarini muhim qiladi. Viloyatda tuproq sharoiti turli xil va uning unumdorligi yuqori. Asosiy tuproq turlari qumli va loyli tuproqlar bo‘lib, ular qishloq xo‘jaligida o‘simliklar yetishtirish uchun juda mos keladi. Surxandaryo viloyatining ko‘plab hududlarida sug’orish tizimlari mavjud bo‘lib, ular o‘simliklar uchun zarur bo‘lgan suvni ta’minlaydi. Tuproq tarkibi o‘simliklarning o‘sishiga mos ravishda o‘zgarmoqda . G’alla, paxta va mevali daraxtlar uchun bu tuproqlarda yaxshi o‘sish sharoitlari mavjud. Biroq, tuproqning ortiqcha tuzlashi ba’zi hududlarda kuzatilishi mumkin, bu esa o‘simliklar uchun zararli bo‘lishi mumkin. Bu muammoni hal qilish uchun sug’orish tizimlarini yaxshilash va tuproqni muntazam ravishda yumshatish kerak. Surxandaryo viloyatidagi tuproqning unumdorligi ko‘p jihatdan uning tarkibida mavjud bo‘lgan ozuqa moddalari va mineral tuzlarning miqdoriga bog’liq. Bu yerda o‘simliklar o‘sganida ular tez o‘sadi, chunki tuproqda zaruriy ozuqa moddalarining yuqori miqdori bor. Shuningdek, viloyatda o‘simliklar uchun kerakli harorat va namlik darajasi ham mavjud. Bu sharoitlar qishloq xo‘jaligi uchun juda qulay, ayniqsa paxta va g’alla yetishtirishda katta muvaffaqiyatlarga erishishga imkon beradi. Lekin, haroratning yuqori bo‘lishi va yomg’irning kamligi bilan bog’liq bo‘lgan iqlim sharoitlari, ba’zi o‘simliklarni ekishda qo‘shimcha choralarni talab qiladi, masalan, mo‘ljallangan sug’orish tizimlari va boshqalar. Iqlim va tuproq sharoitlari o‘simliklar uchun yuksak mahsuldorlikka olib kelishi mumkin, ammo tabiiy omillarni hisobga olib, qishloq xo‘jaligi tizimlarini doimiy ravishda yaxshilash zarur. Surxandaryo viloyatining iqlimi va tuproq sharoitlari, ayniqsa qishloq xo‘jaligi va dehqonchilik uchun juda muhim ahamiyatga ega. Iqlimning issiq va quruq bo‘lishi viloyatni qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini yetishtirishda turli o‘zgarishlarga olib keladi. Viloyatda yoz oylari juda issiq, shu bilan birga qishda havo nisbatan yumshoq va qisqa bo‘ladi. Iqlimning bunday xususiyatlari, qishloq xo‘jaligi faoliyatini rejalashtirishda muhimdir. Bahor va yozda harorat ko‘pincha yuqori bo‘ladi, bu esa o‘simliklarning tez o‘sishiga imkon yaratadi, biroq issiqlikning ortiqcha darajasi o‘simliklar uchun qo‘shimcha parvarish va sug’orish tizimlarini talab qiladi.
08.06.2025 Ko`rish Yuklab olish
Arpabodiyon o‘sishi uchun qulay sharoitlar yaratish, uning to‘g’ri rivojlanishiga yordam beradi. Bu o‘simlik iliq iqlimni, yorug’likni va yaxshi unumdor tuproqni talab qiladi. Arpabodiyonni o‘sitish uchun quyoshli yoki yarim soyali joylar eng yaxshi hisoblanadi. U yorug’likni yaxshi ko‘radi, lekin to‘g’ridan-to‘g’ri quyosh nurlaridan himoyalanishi kerak bo‘lishi mumkin, ayniqsa, juda issiq ob-havoda. Tuproqning unumdorligi ham muhim ahamiyatga ega. Arpabodiyon kislotaligi o‘rtacha bo‘lgan va yaxshi drenajlangan tuproqlarda yaxshi o‘sadi. Tuproqni eng yaxshi holatda saqlash uchun uni yil davomida organik o‘g’itlar bilan boyitish mumkin. Shuningdek, tuproqda ortiqcha namlikni yig’ilishining oldini olish kerak, chunki bu o‘simlik ildizlarning chirishiga olib kelishi mumkin. Arpabodiyon suvni yaxshi sevadi, ammo ortiqcha suvning to‘planishi ildizlar uchun zararli bo‘ladi, shuning uchun tuproqni yaxshi drenajlash muhimdir. Arpabodiyon o‘simligi kuchli ildiz tizimiga ega bo‘lib, tuproqda yaxshi mustahkamlanadi. Shu sababli, u o‘zining o‘sishi uchun ko‘plab ozuqa moddalarini talab qiladi. O‘simlikni yetarli miqdorda suv bilan taminlash kerak, ayniqsa, issiq va quruq ob-havo sharoitida. Suvni muntazam ravishda berish kerak, lekin ortiqcha sug’orishdan saqlanish lozim. Har haftada tuproqni yaxshilab namlantirish, o‘sish jarayonini qo‘llab-quvvatlaydi. Parvarish qilishda arpabodiyonni o‘rmonlash ham juda muhim. Bu o‘simlikni muntazam ravishda yarmida qirqish va shakllantirish zarur, chunki bu uning yanada yaxshi rivojlanishiga yordam beradi va barglarining sog’lom o‘sishini ta’minlaydi. Arpabodiyonni qish oylarida sovuqdan himoya qilish ham kerak bo‘ladi. Agar ob-havo juda sovuq bo‘lsa, o‘simlikni qor va sovuqdan himoya qilish uchun maxsus o‘ralgan materiallar bilan o‘rab qo‘yish mumkin. O‘sish davomida arpabodiyonni zararkunandalardan himoya qilish uchun tabiiy pestitsidlar yoki organik vositalardan foydalanish mumkin .
08.06.2025 Ko`rish Yuklab olish
Ushbu maqolada do’lana mevasining tarqalishi, shifobaxsh hususiyatlari dorivorligi, do’lananing qanday vitaminlarga boyligi, O’zbekistonda do’lananing qanday turlari tarqalganligi to’g’risida fikrlar yoritib berilgan.
08.06.2025 Ko`rish Yuklab olish