“Turk dunyosi amaliy bezak san’ati: tarix, zamonaviylik va kelajak istiqbollari” mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya

23.10.2025


PROBLEMS OF COMMUNICATION CULTURE AND SOCIAL SECURITY IN THE PROCESS OF CYBER-SOCIALIZATION OF FEMALE STUDENTS

Bunyodjon Farkhodovich Ishmuradov

This thesis analyzes the cyber-socialization of female students based on the interconnection of communication culture, personal boundaries, and social security. An approach is put forward that does not equate protecting female students with restricting their participation on the internet. A practical model based on communication rules, situational training, confidential reporting procedures, and student participation is proposed for universities. The work is theoretical and analytical in nature; it does not claim new empirical research results.

26.10.2025 Ko`rish Yuklab olish

IMPROVING PRODUCER SKILLS OF STUDENTS IN THE FIELD OF “DIRECTING (ESTRADA AND MASS PERFORMANCES DIRECTING)” THROUGH PRACTICE

Shomurodov Avazbek

This paper discusses the issues of improving the professional skills of students in the educational field of “Directing (Estrada and Mass Performances Directing)” through practical training. The step-by-step structure of creating theatrical performances and mass shows, the management of creative and production teams, and the establishment of financial and organizational mechanisms are analyzed. The article puts forward methodological recommendations aimed at developing the professional competencies of future director-producers during their practical training in project management, making correct decisions in unexpected situations, motivating the creative team, and taking into account audience needs.

26.10.2025 Ko`rish Yuklab olish

СОЗДАНИЕ ТАНЦЕВАЛЬНОГО СЦЕНОГРАФИЧЕСКОГО ПЕРФОРМАНСА СРЕДСТВАМИ НАЦИОНАЛЬНЫХ АТРИБУТОВ (КОСТЮМ, УКРАШЕНИЯ, ДЕКОРАЦИИ)

Саттыбаева Саида Дулатовна, Акилова Камола Болтабаевна

Для рассмотрения темы, автор разработал самостоятельно свой авторский танцевальный сценографический перформанс с учетом основных средств построения на тему раскрытия казахской давно забытой традиции «Тана тойдың көйлегі». Перформанс считается актуальным, потому что он показывает влияние национальных традиций на осмысление важности «салт дәстүрдің түрлері» или важность ритуальных традиций. Перформанс «Тана тойдың көйлегі» транслирует передачу старых традиций через одежду героя, эмоции, декорации, актерскую роль, пластичность под сценарным действием. Для ритуальной традиции и обряда и привлечению внимания служат способы: декорации, примененные элементы, жесты, которые призывают зрителя пересмотреть некоторые вещи и в целом переосмыслить современную жизнь, задуматься о будущем и сделать выводы и подвести итог.

13.01.2026 Ko`rish Yuklab olish

СОЗДАНИЕ ТАНЦЕВАЛЬНОГО СЦЕНОГРАФИЧЕСКОГО ПЕРФОРМАНСА СРЕДСТВАМИ НАЦИОНАЛЬНЫХ АТРИБУТОВ В ПЕРЕДАЧИ ПРОБЛЕМЫ (КОСТЮМ, УКРАШЕНИЯ, ДЕКОРАЦИИ)

Саттыбаева Саида Дулатовна, Акилова Камола Болтабаевн

Для рассмотрения темы, автор разрабатывает самостоятельно свой авторский танцевальный сценографический перформанс с учетом основных средств построения на тему раскрытия казахской давно забытой традиции «Тана тойдың көйлегі». Перформанс считается актуальным, потому что он показывает влияние национальных традиций на осмысление важности «салт дәстүрдің түрлері» или важность ритуальных традиций. Перформанс «Тана тойдың көйлегі» транслирует передачу старых традиций через одежду героя, эмоции, декорации, актерскую роль, пластичность под сценарным действием. Для ритуальной традиции и обряда и привлечению внимания служат способы: декорации, примененные элементы, жесты, которые призывают зрителя пересмотреть некоторые вещи и в целом переосмыслить современную жизнь, задуматься о будущем и сделать выводы и подвести итог.

13.01.2026 Ko`rish Yuklab olish

ЎЗБЕКИСТОН ТАСВИРИЙ САНЪАТИ ТАРИХИДАН

Салихов Омонулла Рахматуллаевич

Ушбу мақолада Ўзбекистонда тасвирий санъатнинг тур ва жанрлари ривожи асосан ХХ асрда шаклланганлиги ва ривожланганлигини ҳамда Ўзбекистоннинг анъанавий бадиий маданияти ХХ асрда мураккаб тарихий, сиёсий, маданий, диний, ижтимоий-иқтисодий вазиятларни ўзида акс эттиргани ёритилган. ХХ аср Ўзбекистон тасвирий санъатини ўрганишда асосан ҳар ўн йилликни алоҳида ажратиб ўрганиш тўғри ҳисобланиши ва масаланинг ушбу жиҳати шу пайтга қадар халқаро доирада нашр этилган ишларга қўшимча материал бўлиб хизмат қилади.

13.01.2026 Ko`rish Yuklab olish

KAZAKH ORNAMENT AS A REFLECTION OF THE NATIONAL CODE

Zhunussov S. K., Akilova K. B.

Abstract. This study explores how ornament has shaped and continues to shape the structure of the national code. The authors examine the historical evolution of ornament – from its sacred symbolic role to its transformation into a modern visual sign – while identifying the causes of its semantic decline and its absorption into mass visual culture. Drawing on the works of A. Kh. Margulan, Kh. A. Argyngbayev, U. Dzhanibekov, Sh. Zh. Tokhtabayeva, and contemporary researchers, the study shows that ornament in Kazakh tradition functioned as a form of visual literacy, reflecting the mythological thinking, social relations, and worldview of nomadic culture. Special attention is given to the motif qoshqar muiz (“ram’s horn”) as an archetypal element of the national code. The authors notes a growing tendency in contemporary cultural space toward the loss of ornament’s sacred meaning and its mechanical application devoid of understanding of its original symbolism. At the same time, museum, educational, and stage practices in Kazakhstan demonstrate a counter-movement – a return to the authentic meanings of traditional forms and their reinterpretation within the framework of visual identity and interdisciplinary cultural dialogue.

13.01.2026 Ko`rish Yuklab olish

"BURSA'DA BULUNAN XIV.-XV. YÜZYIL OSMANLI TÜRBELERİNDEKİ ÇİNİ PROGRAMLARI İLE AYNI DÖNEM TİMURLU TÜRBELERİ ÇİNİLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI"

Surayyo Khodjoeva, Şennur Kaya

ÖZET. Bu çalışmada, Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk başkenti olan Bursa’da XIV. ve XV. yüzyıllarda inşa edilmiş Osmanlı türbelerinde uygulanan çini süsleme programları ile aynı dönemde Timurlu hanedanı tarafından özellikle başkent Semerkant’ta inşa ettirilen türbelerdeki çinilerin karşılaştırmalı bir perspektifle ele alınarak incelenecektir. Böylelikle Türbe mimarisi bağlamında Timurlu – Osmanlı arasındaki kültürel etkileşimlerin çini sanatındaki yansımalarına dikkat çekilmesi amaçlanmaktadır. Yukarıda belirtilen amaç çerçevesinde, çalışmanın içeriğinde öncelikli olarak 14-15. yüzyıl Osmanlı ve Timurlu Türbe mimarisinde karşılaşılan çinilerin tasarım, teknik, ikonografik ve mekânsal özellikleri arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ortaya konulacaktır. Bu bağlamda, erken Osmanlı mimarisinde, çini bezemenin sınırlı kullanıldığı ancak anlamlı bir rol üstlendiği vurgulanmalıdır. Erken Osmanlı dönemi türbelerinde de çini sembolik ve estetik bir ifade aracı olarak kullanılmıştır. Bunların Bursa’daki örneklerini, Yeşil Türbe (Çelebi Mehmed Türbesi), II. Murad Türbesi, Şehzade Ahmet Türbesi, Şehzade Mahmud Türbesi ve Cem Sultan Türbesi oluşturmaktadır. Bunlardan çalışma üzerinde ayrıntılı durulacak olan 1421 tarihli Yeşil Türbe, turkuaz rengin öne çıktığı renkli sır tekniğindeki iç mekânın tamamına yayılan çinileriyle Osmanlı çini sanatının başyapıtlarından biri olarak değerlendirilmektedir. II. Murad Türbesi’nde ise daha sade ama seçkin bir çini kullanımı dikkat çekmektedir.

13.01.2026 Ko`rish Yuklab olish

TÜRKİSTAN’DAN ANADOLU’YA SERAMİK ÜRETİMİNİN YOLCULUĞU; SELÇUKLU DÖNEMİ SERAMİKLERİ (12-14.YÜZYIL)

Nurşen Özkul Fındık

Türkiye’de özellikle son yirmi yılda yapılan arkeolojik kazılarda ele geçen buluntular Türklerin Anadolu’yu yurt edindikten sonra gerek idarecilerin (saray ve çevresi) gerekse halkın günlük yaşamda kullandıkları seramikler hakkında önemli verilere ulaşılmıştır. Buluntular bir yandan Türklerin getirdikleri gelenekleri, diğer yandan Anadolu’da karşılaştıkları uygulamaların birleştiği çok çeşitli sentez üretimlere işaret etmektedir. Bu bildiride amaç, Türkistan’dan Anadolu’ya uzanan uzun tarihsel yolculukta seramik üretiminin nasıl bir “göç — aktarım — sentez” süreci yaşadığını; teknik, biçim ve ikonografi eksenlerinde karşılaştırmalı bir bakış açısıyla ortaya koymaktır. Öncelikle Türkiye’deki Osmanlı öncesi 1(2-14. yüzyıl) seramikler üretim merkezleri eksenli olarak kronolojik olarak malzeme, teknik, form ve bezeme özellikleriyle ele alınarak tanıtılacak, daha sonra Anadolu öncesi geçmişle bağları üzerinde durulacaktır. Çalışmanın temel savlarından biri, göç hareketlerinin yalnızca insan ve nesne taşımakla sınırlı olmayıp; aynı zamanda ustaların bilgi birikimini, atölye teknolojilerini, hammadde tercihlerini ve pişirim tekniklerini yeni coğrafyalarda yapılandırma sürecini harekete geçirdiğidir. Türkistan’da daha çok göçebe kültürün etkisini düşündüren düşük sıcaklıkta pişirilen, işlevsel kap formları hakimken; yerleşik hayata geçiş, ticari bağlantıların güçlenmesi ve İslamlaşma süreçleriyle birlikte yüzeyde renk, parlaklık ve anlatım zenginliği artmıştır. Özellikle Büyük Selçuklu döneminde kuvarslı-frit hamurun geliştirilmesiyle birlikte lüster ve minai gibi çok katmanlı yüzey uygulamalarına geçilmiştir. Teknikteki bu gelişim, Anadolu’ya göçen ustaların yerel hammaddeler ve mimari gereksinimlerle etkileşimi sonucunda yeni üretim biçimlerine nasıl dönüşmüştür? Çalışma, Anadolu Selçuklu ve Birinci Dönem Anadolu Beylikleri eksenli bir çerçeve kurar. Bu çerçeve içinde üretim teknikleri (kuvarslı-frit hamur, lüster, minai, sır altı, sgraffito vb.), hamur ve sır teknolojileri ile motif ve süsleme çeşitlerindeki dönüşümler sistematik olarak ele alınmaktadır. Metin içinde ortaya konulacak başlıca bulgular şunlardır: (1) Form değişimi — göçebe ve kırsal basit kap formlarından saray ve mimari kullanım için uygun, estetik odaklı kaseler ile büyük çini panolarına doğru bir evrim; (2) Teknik dönüşüm —gelişmiş fırın teknolojileri, çift sır uygulamaları ve frit ile kuvarslı hamurun yaygın kullanımı aşamalarına geçiş; (3) Motif ve ikonografide değişim — hayvan üslubundan İslami geometrik ve bitkisel kompozisyonlara, ardından Anadolu’da Bizans ve İran etkileriyle harmanlanmış yerel motif çeşitliliğine dönüşüm; (4) Coğrafi dağılım ve atölye ilişkileri — Konya, Kayseri, Sivas, Ahlat, Hasankeyf gibi merkezlerin bölgesel üretim profilleri ile ticaret ve dağıtım ağları vasıtasıyla etki alanlarının şekillenişi.

13.01.2026 Ko`rish Yuklab olish

KARAHANLILARDAN OSMANLILARA: MIMARI VE GEOMETRIK DESENLERIN İZINDE

Dr. Mukhlisakhon Rustamova

Önsöz. Karahanlılar, İslâmiyet’i resmen kabul eden ilk büyük Türk hanedanı olarak, Orta Asya’nın mimari ve sanatsal gelişiminde dönüştürücü bir rol üstlenmişlerdir. Siyasi yükselişleri 9. yüzyılın sonlarında belirginleşen ve 10.–12. yüzyıllarda bölgesel bir güç hâline gelen Karahanlılar; günümüz Kırgızistan, Özbekistan, Kazakistan ve kısmen Doğu Türkistan coğrafyasında etkili olmuş, İpek Yolu’nun kilit şehirlerinde cami, mescit, türbe, medrese, hamam ve saraylar inşa ederek İslâmî şehir kültürünün yerleşmesine öncülük etmişlerdir. İslâmiyet’ten önceki Türk sanatı ve Orta Asya’daki süsleme geleneği, Karahanlı döneminde yeni dinî-estetik ilkeler doğrultusunda yeniden yorumlanmıştır. Özellikle dinî yapılarda figürlü tasvire getirilen sınırlamalar, süslemeyi geometrik ve kufî temelli bir soyut dil üzerinden zenginleştirmiştir. Bu bağlamda dönemin âlimleri, matematikçileri, geometrisyenleri ve zanaatkârları arasında gelişen yoğun işbirliği, oran–orantı duyarlılığı yüksek, teknik açıdan sofistike ve estetik bakımdan çarpıcı desenler üretmiştir. Ortaya çıkan repertuvar, yüzyıllar boyunca çeşitlenerek sürmüş; benzer şemalar farklı permütasyonlarla uygulanmış ve her bir yapı, mimari bir unsur olmanın ötesinde müstakil bir sanat eseri niteliği kazanmıştır. Karahanlı üslubu, sonraki yüzyıllarda Selçuklu ve Osmanlı mimarisine süreklilik ve dönüşüm ilişkisi içinde sirayet etmiştir. Orta Asya’da biçimlenen geometrik estetik; mukarnas, tuğla örgü (hazâr-baf), kufî friz ve yıldız–çokgen örgeleri gibi unsurlarla Anadolu’ya taşınmış; medreselerden camilere uzanan geniş bir yelpazede klasik dönem eserlerine ilham vermiştir. Bu makale, Karahanlı yapılarındaki geometrik desenlerin estetik ve matematiksel özelliklerini ele almakta; söz konusu görsel dilin Selçuklu ve Osmanlı mimarisindeki yansıma ve yeniden-yorumlanmalarını inceleyerek Türk-İslâm sanatında hat boyunca izlenebilen devamlılık çizgisini tartışmaktadır.

13.01.2026 Ko`rish Yuklab olish

THE STONE LECTERN LOCATED IN THE COURTYARD OF THE BIBI KHANUM COMPLEX IN SAMARKAND

Dr. Demet Örnek

Summary. The lectern, on which books are read and drawing or writing studies are carried out, is among the significant utilitarian objects, designed either as a foldable stand or in the form of a small table. The emergence of the lectern gained functionality with the compilation of the verses that constitute the Qur’an, their collection into a book, and subsequent reproduction. Among the lecterns that feature highly elaborate and diverse ornamentations, one example from the fifteenth century was produced in a completely different style and dimensions. During the Timurid era, a large number of palaces, pavilions, mosques, mausoleum complexes, madrasas, and similar structures were built in Samarkand. Particularly significant religious and scholarly structures of the Timurid period include Shah-i Zinda, the Bib-i Khanum Mosque (Samarkand Mosque), the Gur-i Amir complex and mausoleum, the Samarkand observatory, and the Ulugh Beg Madrasa. Within this architectural ensemble, the Bib-i Khanum Complex occupies a distinct place. Situated in its courtyard, the monumental stone lectern is an outstanding work that left a remarkable imprint on its time. The courtyard, paved with large stones, encompasses a spacious garden. The lectern under study is located in this courtyard, positioned upon nine cubic prism-shaped stone supports, measuring 2.30 x 2 meters. This lectern is the largest and the only known example of a lectern made of stone. An inscriptional frieze running along its border states that the lectern was constructed by the Timurid ruler Ulugh Beg (1447–1449) for the purpose of placing upon it the Mushaf al-Sharif. The Mushaf al-Sharif is regarded as the Qur’an read by Caliph ʿUthmān (Hz. Osman) at the time of his martyrdom in Medina. This Qur’an, inscribed on gazelle skin at his behest, is considered one of the oldest Qur’ans in existence. It is known that Timur had it brought from Damascus, and that subsequently, in the courtyard of the Bib-i Khanum Complex, Ulugh Beg had this monumental stone lectern constructed to house it for a time. From the perspective of stone craftsmanship, the lectern displays characteristics equivalent to other Timurid works, while simultaneously embodying symbolic ornamentation and, through its colossal dimensions, reflecting the power of sovereignty. Thus, it occupies a unique place within the history of art.

13.01.2026 Ko`rish Yuklab olish